Νεα

FPIES: ένα ολοένα και πιο συχνό σύνδρομο τροφικής αλλεργίας

Το σύνδρομο εντεροκολίτιδας επαγόμενο από πρωτεΐνες των τροφών ή αλλιώς FPIES (Food protein-induced enterocolitis syndrome) αποτελεί μια όχι ιδιαίτερα συχνή, γαστρεντερικού τύπου αλλεργία, η οποία κατά βάση απαντάται στη βρεφική ηλικία, χωρίς ωστόσο να εκλείπουν αναφορές – σε μικρότερο ποσοστό – και σε μεγαλύτερες ηλικίες. Βασική διαφοροποίηση με τις κλασικές (τύπου Ι) τροφικές αλλεργίες που μεσολαβούνται μέσω αντισωμάτων IgE αποτελεί το γεγονός ότι ο μηχανισμός της αλλεργικής φλεγμονής επάγεται κατά κύριο λόγο από κύτταρα (Τ-λεμφοκύτταρα).
Κυρίαρχο σύμπτωμα αποτελούν τα βραδείας έναρξης (συνήθως 1-4 ώρες μετά τη βρώση της υπεύθυνης τροφής) πολλαπλά επεισόδια εμέτων (συνήθως ρουκετοειδών) που δυνητικά μπορούν να οδηγήσουν σε αφυδάτωση του βρέφους. Λοιπά συνοδά συμπτώματα μπορεί να αποτελούν η ληθαργικότητα/υπνηλία του βρέφους, οι διαρροϊκές κενώσεις, η υποτονία και η κοιλιαλγία. Τα συμπτώματα είθισται να πυροδοτούνται κατόπιν βρώσεως μεγάλης ποσότητας του ενεχόμενου τροφίμου (ολόκληρο γεύμα) και όχι στις πολύ μικρές ποσότητες, όπως παρατηρείται στην τροφική αλλεργία τύπου Ι.
Σε περίπτωση χρονιότητας του συνδρόμου (συνεχής έκθεση στο υπαίτιο τρόφιμο), τα συμπτώματα συνήθως είναι μικρότερης έντασης και κατά κύριο λόγο συμπεριλαμβάνουν τη διάρροια και τις ‘’κοιλιακές κράμπες’’, ωστόσο σε μερικές περιπτώσεις μπορούν να οδηγήσουν σε απώλεια βάρους και ελαττωμένη ανάπτυξη του ασθενούς (λόγω δυσαπορρόφησης των απαραίτητων θρεπτικών συστατικών από τον βλεννογόνο του γαστρεντερικού συστήματος).
Για τη διάγνωση του συνδρόμου έχουν προταθεί τα ακόλουθα μείζονα και ελάσσονα κριτήρια. Αυτή στοιχειοθετείται στο 2ο επιβεβαιωμένο επεισόδιο του συνδρόμου ή αρκεί και ένα επεισόδιο, όταν αυτό είναι εξαιρετικά μεγάλης έντασης ή βαρύτητας.

 

Μείζονα:
1. Επαναλαμβανόμενοι έμετοι ή διάρροιες μετά τη βρώση της υπεύθυνης τροφής
2. Απουσία συμπτωμάτων από το δέρμα ή το αναπνευστικό σύστημα, υποδηλωτικών τροφικής αλλεργίας τύπου Ι (μεσολαβούμενης από IgE αντισώματα)
3. Αποφυγή του υπεύθυνου φαγητού οδηγεί σε μη έκλυση των συμπτωμάτων του συνδρόμου
4. Επανέκθεση του ασθενούς στην υπεύθυνη τροφή οδηγεί στην επανεμφάνιση των συμπτωμάτων

 

Ελάσσονα:
1. Υπόταση
2. Ληθαργικότητα, ωχρότητα, υποτονία
3. Αρνητικές δερματικές δοκιμασίες νυγμού ή αρνητικός έλεγχος ειδικών IgE αντισωμάτων στην υπεύθυνη τροφή (RAST)
4. Απουσία συνοδού εμπυρέτου
Επί αβεβαιότητας (π.χ. ένα αναφερθέν επεισόδιο μικρής έντασης, αδυναμία να καθοριστεί το ενεχόμενο τρόφιμο κτλ.), χρηστική στη διαγνωστική προσέγγιση είναι και η διενέργεια τροφικών προκλήσεων σε οργανωμένες αλλεργιολογικές μονάδες, που επιβεβαιώνουν την ύπαρξη ή μη του συνδρόμου ή ακόμη και την αποδρομή του σε περίπτωση πρότερης διάγνωσης του.
Ως συχνότερα ενοχοποιούμενη τροφή αναφέρεται το γάλα, αν και οι διατροφικές συνήθειες του εκάστοτε πληθυσμού διαφοροποιούν τη συμμετοχή άλλων τροφών στην εκδήλωση των συμπτωμάτων του συνδρόμου. Τα αποτελέσματα μιας αναδρομικής μελέτης παρατήρησης που διενεργήθηκε από την Αλλεργιολογική μονάδα του Νοσοκομείου Παίδων Π & Α Κυριακού και δημοσιεύτηκαν στο πρόσφατο Πανευρωπαϊκό συνέδριο Αλλεργιολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας στη Βιέννη (EAACI 2016), υποδεικνύουν το γάλα ως κύριο αίτιο (53% του συνόλου των περιστατικών) στον ελληνικό παιδιατρικό πληθυσμό, ακολουθούμενο από τα ψάρια (27.5%) και σε μικρότερα ποσοστά το ρύζι (10%), το αβγό (7.8%) και το κοτόπουλο (2%). Σποραδικά έχουν καταγραφεί και σπανιότερα (για τον ελληνικό πληθυσμό) περιστατικά του συνδρόμου που οφείλονταν σε τροφές όπως τα θαλασσινά, τα σιτηρά, η σόγια (2ο αίτιο σε χώρες με αυξημένη κατανάλωση της), διάφορα φρούτα ή λαχανικά. Σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις ένας ασθενής δύναται να παρουσιάζει συμπτώματα που πυροδοτούνται από 2 ή περισσότερες τροφές.
Η ηλικία έναρξης του συνδρόμου ποικίλει, ενώ σαφώς εξαρτάται και από την ηλικία ένταξης των διαφόρων τροφών στο διαιτολόγιο του παιδιού. Έτσι λοιπόν, πιο πρόδρομη φαίνεται ότι είναι η έναρξη του συνδρόμου όταν αυτό οφείλεται στο γάλα (μ.ο. 7.25 μήνες) ενώ αντίστοιχα πιο βραδεία αυτή που αφορά τα ψάρια (μ.ο. 25 μήνες).
Κύρια θεραπευτική προσέγγιση επί συμπτωμάτων αποτελεί η έγκαιρη ενυδάτωση του ασθενούς και η κατά περίπτωση χορήγηση αντιεμετικής ή αγωγής με κορτικοστεροειδή. Από πλευράς του ασθενούς, πρωταρχική σύσταση αποτελεί η ενεργητική αποφυγή της υπαίτιας τροφής. Επανεκτίμηση πιθανής αποδρομής του συνδρόμου (που αποτελεί και τη φυσική πορεία του) είθισται να διενεργείται σε χρονικό διάστημα 18-24 μηνών μετά το τελευταίο επιβεβαιωμένο επεισόδιο του ασθενούς.
Η αποδρομή του FPIES επιβεβαιώνεται κατόπιν βρώσης μεγάλης ποσότητας της υπεύθυνης τροφής που δεν οδηγεί σε εκδήλωση αντίστοιχης συμπτωματολογίας. Το χρονικό διάστημα της αποδρομής ποικίλει βάσει της εκάστοτε τροφής και όπως διαφάνηκε στη μελέτη είναι μεγαλύτερο όσον αφορά τα ψάρια, το αβγό και το ρύζι και βραχύτερο στην περίπτωση του συνδρόμου που οφείλεται στο γάλα. Μάλιστα όπως διαφάνηκε σε δεδομένα της Μονάδας μας τα οποία επίσης παρουσιάστηκαν στη Ρώμη στα πλαίσια του FAAM 2016 (Food Allergy Anaphylaxis Meeting), η γνώση της διαφορετικής αυτής συμπεριφοράς του συνδρόμου, που επάγεται από τις 2 κύριες (για τον ελληνικό πληθυσμό) τροφές (γάλα, ψάρι), μπορεί να συμβάλλει ευεργετικά στην αποφυγή είτε πολύ πρόδρομων (στην περίπτωση των ψαριών) είτε καθυστερημένων (στην περίπτωση του γάλακτος) προκλήσεων επί σκοπού ελέγχου της φυσικής πορείας του συνδρόμου.